Gebelik ve laktasyon sürecindeki Türk kadınları arasında yapılan bir çalışmada, erken gebelik dönemindeki kadınlarda %49 oranında B12, %60 oranında folik asit; gebeliğin ileri dönemindeki kadınlarda %72 oranında çinko, %81 oranında B12 ve %76 oranında folik asit; laktasyon döneminde ise %43 oranında B2, %60 B12 ve %73 oranında folik asit eksiklikleri saptanmıştır.

Birçok vitamin eksikliğinin bu kadar sık görüldüğü bir toplumda, içeriğinde yeterli miktarda (0,8 mg) folik asit ve demir içeren komple bir multivitamin-mineral preparatının, gebelik boyunca ve emzirme döneminde kullanılması gerekir. Böylelikle annenin artan ihtiyaçları karşılanırken, bebeğin de sağlıklı gelişimi sağlanır.

Açkurt F. Biochemical assessment of nutritional status in pre- and post-natal Turkish women and outcome of pregnancy. Eur J Clin Nutr. 1995;49(8):613-22.

Gebelikte vitamin-mineral ihtiyacını artıran bazı etkenler bulunmaktadır: Bunlara örnek olarak; gebelik öncesinde doğum kontrol hapı kullanımı, peş peşe gebe kalma, çay, kahve ve sigara gibi alışkanlıklar, gebelik bulantısı ve kusma nedeniyle yetersiz beslenme ve bebeğin gelişmesine bağlı gereksinimleri verilebilir. Gebe olan kadınların, iyot, çinko, niasin, riboflavin ve tiamin besin öğeleri için önerilen alım miktarları gebe olmayan kadınlardan %25 yüksektir. Protein, demir, folat ve vitamin B6 günlük ihtiyaç miktarları ise gebe olmayanlardan yaklaşık %50 yüksektir.

Emzirme sırasında ise, ortalama günlük 850 ml süt salgılaması ile annenin vitamin-mineral gereksinimini artıracaktır.

Köksal G. Gebelik ve Emzirme Döneminde Sağlıklı Beslenme. 2009. İstanbul

9 aylık gebelik süresince bebeğin tek besin kaynağı annesidir. Öncelikle ikinci ve üçüncü trimesterlerde bebek, anne karnındaki gelişme sürecini tamamlayabilmek için, artan vitamin ihtiyacını anneden maksimum oranlarda temin eder. Bu süreçte annenin vücudundaki vitamin kaynaklarının tükenmiş olması, hamilelik süresince ve sonrasında sağlığını olumsuz yönde etkileyip, annede anemi, bacak krampları ve osteoporoz gibi sağlık sorunları oluşturabilmektedir.

Diğer bir açıdan, anne karnındaki bebeğin büyümesi ve gelişmesi, anneden aldığı hayati önem taşıyan besinler ve vitaminlere bağlıdır. Gebelik döneminde annenin beslenmesinin yetersiz olması, özellikle organ ve sistemlerin geliştiği kritik dönemlerde, bebekte düşük doğum ağırlığı, gelişme geriliği ve erken doğum gibi önemli sorunlara yol açabilmektedir. Ayrıca, anne adayının kalsiyum, magnezyum açısından kısıtlı beslenmesi, bebekte ileride oluşabilecek sağlık risklerine; annenin D vitamini eksikliği ise bebekte mineralizasyon defektine sebep olabilmektedir.

Tüm bu nedenlerle anne adayı, hem kendi, hem de bebeğinin sağlığı için sağlıklı ve dengeli bir diyetin bilincinde olmalı; bunun için çeşitli ve zengin besin kaynaklarıyla beslenmeli ve gerekirse doktoruna danışarak vitamin-mineral desteği kullanmalıdır.

Erata YE. Gebelikte Vitamin Desteği. Perinatoloji Dergisi 2003;11:1-2.

Türkiye’de her yıl yaklaşık 1,3 milyon bebek dünyaya gelmekte ve bunların %2-3’ünde (diğer ülkelerde de hemen hemen aynı orandadır) ne yazık ki ‘önemli doğumsal anomaliler’ görülmektedir. Orta çocukluk döneminde saptanabilen gizli anomaliler de eklendiğinde bu oran %5-6’ya ulaşmaktadır.

Araz NÇ. Gaziantep doğum hastanesinde rastlanan konjenital anomali sıklıkları. Gaziantep Tıp Dergisi 2007:4-6.

Elevit Pronatal’in perikonsepsiyonel dönemde konjenital anomalilere karşı koruyucu etkinliği WHO destekli yaklaşık 5000 hamilede gerçekleştirilen bir klinik çalışmayla kanıtlanmıştır.

Yapılan çalışmaya göre, perikonsepsiyonal dönemde Elevit Pronatal nöral tüp defektine karşı %92 koruma sağlarken, tek başına folik asit %32 koruma sağlamaktadır. Ayrıca, multivitamin- mineral kullanan gebelerde nöral tüp defekti hiç görülmezken, toplam konjenital anomalilerde de %53 oranında azalma sağlanmıştır.

2004 yılında International Journal of Medical Sciences’ta yayınlanan derlemeye göre:

0.8 mg folik asit içeren multivitamin, nöral tüp defektlerinin azaltılmasında yüksek doz folik asitten daha etkiliydi. Hem multivitaminler, hem de folik asit konjenital kardiyovasküler malformasyonların bir kısmını engelleyebilmekteydi. Doğumdaki üriner sistem defektleri, ekstremite defektleri ve konjenital pilor stenozunu prevalansında sadece multivitaminler azalma sağlayabildi.

Czeicel AE. The primary prevention of birth defects: Multivitamins or folic acid? Int J Med Sci 2004;1(1):50-61

Nöral tüp defektini önlemek için günde 0.4-1 mg folik asit önerilmektedir.1

Ayrıca, folik asidin B2, B6 ve B12 vitaminleri ile birlikte alınması, bio-yararlılığını artırmaktadır.2

NTD profilaksisi için uygulanan tedavide folik asidin yanında B12 mutlaka olmalıdır. Çünkü Vitamin B12 eksikliği veya metabolizma bozukluğu serum folat düzeyleri normal olsa bile, vücut hücrelerine ve eritrositlere folatın girmesini önlemektedir.3

1- Wilson RD. The use of folic acid for the prevention of neural tube defects and other congenital anomalies. J Obstet Gynaecol Can 2003;25(11): 959-73.

2- Köksal G. Gebelik ve Emzirme Döneminde Sağlıklı Beslenme. 2009, İstanbul.

3- Aydınlı K ve ark. Prekonsepsiyonel folik asit ve multivitamin tedavisinin nonsendromik nöral tüp defektlerinin yineleme riski üzerine etkisi. T Klin Jinekol Obst 1999;9:1-6.

• Annede meme kanserinden ölüm riskinde artışa yol açar.1
• B12 vitamini eksikliğine bağlı megaloblastik anemiyi maskeler.2

Gebeliği sırasında yüksek doz folik asit kullanan annelerin çocuklarında obezite ve insülin direnci görülme riski daha yüksektir. Bu nedenle yüksek doz folik asit daha önce NTD’li çocuk doğuran, aile öyküsü bulunan, tip 1 diyabeti olan, epilepsi tedavisi alan kadınlarla sınırlandırılmalıdır.2

1- Charles D. Taking folate in pregnancy and risk of maternal breast cancer. BMJ 2004;1(329-7479):1375-6.

2- Wilson RD. The use of folic acid for the prevention of neural tube defects and other congenital anomalies. J Obstet Gynaecol Can 2003;25(11):959-73

Türkiye’de hamilelerin yaklaşık %50’sinde anemi görülmektedir.

• Elevit Pronatal’in içeriğindeki 60 mg +2 değerlikli demir, anneyi anemiye karşı korurken bebeğin sağlıklı gelişimini sağlar.
• WHO’nun hamileler için önerdiği demir miktarı 60 mg’dır.1
• 60 mg üzerinde toplam abzorbe edilen miktar fazla artmaz.
• (+3) değerlikli demirin emilimi (+2) değerlikliye oranla daha zordur.2

1- Günay A. Gebelikte demir, vitamin ve mineral takviyesi. Klinik Bilimler 1997;3(6):922-6

2- Anemili hastalarda ayırıcı tanı. www.gata.edu.tr/dahilibilimler/ichastaliklari/files/Dersler/7.pdf - 2009.

Tarım topraklarının zayıflaması, aşırı tarım ve gıdaların kilometrelerce uzunluktaki nakliye sürelerinde uğradıkları kayıplar ve bunların yanı sıra bulunan hazır gıdaların, fast food tarzı besinlerin tüketilmesi sonucunda modern toplumlarda yaşan kadınlar fazla gıda almalarına karşın yeterince beslenememektedir. Bu durum gebelik sonucunu etkileyen besin yetersizlikleriyle sonuçlanabilmektedir.

Kanıtlar, beslenme desteğinin gebe kadın ve bebeğinin sağlığında değerli bir rol oynayabildiğini göstermektedir.

Her zaman sağlıklı bir diyetle beslenilmesi vurgulanmalıdır, ancak 21. yüzyıl yaşam tarzı ve yiyeceklerin besin içerikleri dikkate alındığında, gebelikte tek bir besin öğesi desteği yerine yüksek kaliteli besin öğelerini içeren desteklerin kullanılması gerekmektedir.

Glenville M. Nutritional supplements in pregnancy: commercial push or evidence based? Curr Opin Obstet Gynecol 2006;18(6):642-7.